Państwa Unii Europejskiej opowiedziały się większością za umową handlową z Mercosurem, torując drogę do jej ratyfikacji i głosowania w Parlamencie Europejskim, mimo że Polska do końca sprzeciwiała się porozumieniu. Decyzja ta jest przełomem po wieloletnich negocjacjach i otwiera nowy etap prac politycznych nad kształtem relacji gospodarczych UE z Ameryką Południową.
Decyzja UE i rola Coreper
Po 25 latach negocjacji i ponad roku intensywnych sporów politycznych Unia Europejska zaakceptowała umowę z Mercosurem głosami większości państw członkowskich, ale ostateczna decyzja należy jeszcze do Parlamentu Europejskiego. Na posiedzeniu Komitetu Stałych Przedstawicieli (Coreper) ambasadorowie państw UE poparli porozumienie i powiązane z nim klauzule ochronne większością co najmniej 15 krajów reprezentujących minimum 65 procent ludności Wspólnoty.
Do godziny 17:00 9 stycznia państwa członkowskie mają możliwość zgłaszania zastrzeżeń oraz formalnego potwierdzenia głosu. W ten sposób nieformalna zgoda wyrażona w Brukseli zostanie umocniona poprzez tzw. procedurę pisemną, która nada decyzji polityczną rangę.
Zmiana stanowiska Włoch
Kluczowe okazało się odejście Włoch od dotychczasowej postawy – kraj z jednocześnie silnym sektorem przemysłowym i rozbudowanym rolnictwem zgodził się poprzeć porozumienie. Aby przekonać premier Giorgię Meloni, Komisja Europejska pracowała również w okresie świątecznym, proponując dodatkowe zabezpieczenia oraz obietnice finansowania wspólnej polityki rolnej z budżetu UE.
Na dzień przed posiedzeniem Coreperu włoski minister spraw zagranicznych Antonio Tajani i minister rolnictwa Francesco Lollobrigida przekonywali, że Rzym jest „zadowolony” z kroków Komisji, a samo porozumienie widzą jako szansę np. dla eksporterów żywności. Jak pokazało głosowanie, te zapowiedzi przełożyły się na faktyczne poparcie.
Charakter umowy UE-Mercosur
Wypracowany przez 25 lat negocjacji deal z Mercosurem – organizacją skupiającą Argentynę, Brazylię, Paragwaj, Urugwaj, Boliwię oraz czasowo zawieszoną w prawach członka Wenezuelę – jest największą umową o wolnym handlu w historii UE pod względem skali znoszonych ceł. Umowa dotyczy przede wszystkim zniesienia barier taryfowych na unijny eksport przemysłowy o wartości około 4 miliardów euro rocznie, obejmujący m.in. maszyny, sprzęt transportowy i wyroby chemiczne, które dotychczas były obciążone np. 35-procentowym cłem na części samochodowe.
Po stronie Mercosuru główną korzyścią byłoby stopniowe zmniejszenie wysokich ceł na produkty rolno-spożywcze z UE, jak 28-procentowe cła na artykuły mleczne czy 27-procentowe na wina. Jednocześnie kraje Mercosuru pozostają potęgą rolną, eksportując m.in. papier, masę celulozową, kopaliny i żywność, co budzi obawy państw takich jak Francja czy Polska o konkurencję dla ich własnego rolnictwa, zwłaszcza w sektorach wołowiny, drobiu i cukru.
Spór w UE i protesty rolników
Rolnictwo od miesięcy pozostaje centralnym punktem konfliktu wokół umowy, w tym także wewnątrz samej Unii. W ostatnim czasie protesty rolników odbywały się nie tylko w Polsce, gdzie na 9 stycznia zapowiedziano kolejną akcję, ale także w Brukseli i Paryżu przeciwko skutkom ewentualnego napływu taniej żywności z Ameryki Południowej.
W Niemczech, mimo poparcia władz dla porozumienia ze względu na oczekiwane korzyści eksportowe przemysłu, rolnicy w Brandenburgii zablokowali traktorami kilka wjazdów na autostrady; według rzecznika Związku Rolników Brandenburgii wzięło w nich udział od 100 do 120 gospodarzy, a protesty odbyły się także w Meklemburgii-Pomorzu Przednim i w Bad Münster w Dolnej Saksonii. Twarde „nie” wobec porozumienia zgłosiły Francja i Polska, do których dołączyły Węgry, podczas gdy w gronie zwolenników umowy znajdują się m.in. Niemcy i Hiszpania, tradycyjnie mocno związana z Ameryką Południową politycznie i gospodarczo.
Mechanizmy ochronne dla rolników
Komisja Europejska podkreślała, że preferencyjne cła dla Mercosuru obejmą maksymalnie około 1,6 procent całkowitej konsumpcji żywności w UE i będą wprowadzane stopniowo, na przestrzeni siedmiu lat. Jednocześnie wskazywano, że wsparcie finansowe, jakie europejski sektor rolno-spożywczy otrzymuje z Brukseli zarówno na działalność bieżącą, jak i w sytuacjach kryzysowych, pozostaje bardzo wysokie, co miało łagodzić obawy o konsekwencje umowy.
Pomimo tych argumentów kwestia zabezpieczenia rolników stała się jednym z kluczowych tematów w Parlamencie Europejskim. 16 grudnia 2025 roku europosłowie przyjęli wzmocnioną klauzulę ochronną do umowy z Mercosurem, przewidującą możliwość czasowego zawieszenia preferencji taryfowych dla wrażliwych produktów rolnych – takich jak drób czy wołowina – gdyby import po preferencyjnych cenach z Ameryki Południowej doprowadził do wyraźnego spadku cen niektórych produktów europejskich.
Dalsza ścieżka polityczna i kalendarz
Pakiet klauzul ochronnych zakłada m.in. ostrzejsze progi uruchamiania środków osłonowych, krótsze terminy dochodzeń prowadzonych przez Komisję oraz stałe monitorowanie rynku ze sprawozdaniami publikowanymi co trzy miesiące. Zgoda państw członkowskich umożliwia wyjazd przewodniczącej Komisji Europejskiej Ursuli von der Leyen do Paragwaju 12 stycznia, by podpisać umowę z partnerami z Mercosuru.
Jednocześnie przeciwnicy porozumienia nie rezygnują z prób jego zablokowania – francuska minister rolnictwa Annie Genevard zapowiedziała, że będzie dążyć do odrzucenia umowy przez Parlament Europejski. Oznacza to, że podczas jednej z wiosennych sesji plenarnej PE, prawdopodobnie w kwietniu lub maju, można spodziewać się burzliwej debaty, choć przewodniczący Komisji Handlu, niemiecki socjaldemokrata Bernd Lange, jest przekonany, że Mercosur „przejdzie” przez głosowanie.
Kontekst geopolityczny i relacje z USA
W ostatnich tygodniach porozumienie UE z krajami Ameryki Południowej nabrało wyraźnego wymiaru geopolitycznego. Donald Trump sygnalizuje zarówno słowami, jak i działaniami, że traktuje zachodnią półkulę jako strefę politycznej dominacji Stanów Zjednoczonych, co stanowi powrót do tzw. doktryny Monroe, kształtującej politykę USA przez większość XIX i początek XX wieku, przy czym rzadziej przypomina się, że jej drugą stroną było niewtrącanie się w sprawy Europy.
Możliwa reakcja USA
Na tle umowy z Mercosurem trzeba uwzględnić napięte relacje gospodarcze między Europą a Stanami Zjednoczonymi, które zaostrzyły się, gdy Trump nałożył na UE wysokie cła i prowadził negocjacje handlowe oceniane w Europie jako niekorzystne. Nie jest tajemnicą, że w obliczu takiej polityki Unia przyspieszyła rozmowy o nowych porozumieniach handlowych, mających stworzyć częściową alternatywę gospodarczą – m.in. z Indiami i właśnie z Mercosurem.
Źródło: visinfo24.pl za DW
