Przesilenie zimowe, często określane mianem „najkrótszego dnia w roku”, to wyjątkowe zjawisko astronomiczne, które od tysięcy lat było powodem świąt i rytuałów w wielu kulturach świata. Występuje w momencie, gdy oś Ziemi jest najbardziej odchylona względem Słońca, co skutkuje najkrótszym dniem oraz najdłuższą nocą na półkuli północnej. Zjawisko to przypada zazwyczaj 21 lub 22 grudnia, w zależności od roku. W tym samym czasie na półkuli południowej ma miejsce przesilenie letnie. W 2026 roku ten dzień przypada na 21 grudnia. Najkrótszy dzień w roku trwa zwykle od 7 do 8 godzin.
Słowo „przesilenie”, czyli solstycjum, wywodzi się z łacińskich terminów sol (słońce) i sistere (zatrzymać się), co odnosi się do momentu, w którym Słońce pozornie „zatrzymuje się” na niebie, zanim zmieni kierunek swojego ruchu. W tej chwili osiąga ono najbardziej wysunięty na południe punkt, znajdując się nad Zwrotnikiem Koziorożca. Zjawisko to jest rezultatem nachylenia osi ziemskiej o 23,5°, co powoduje sezonowe różnice w oświetleniu naszej planety.
Kontekst historyczny
Od czasów prehistorycznych przesilenie zimowe miało ogromne znaczenie w kulturach ludzkich, o czym świadczą liczne zabytki z epoki neolitu. Dla dawnych ludów był to okres przejścia między śmiercią a odrodzeniem – symbolizował powrót Słońca i nadzieję na dłuższe dni. Stanowił również ważny moment dla społeczeństw rolniczych, które planowały na jego podstawie przyszłe zbiory i dzieliły zapasy żywności.
W Polsce czas przesilenia zimowego łączy się z dawną słowiańską tradycją, w której obchodzono Szczodre Gody – święto narodzin nowego Słońca. W jego ramach urządzano biesiady, śpiewano pieśni i rozpalano ogniska mające odpędzić ciemność i zimowe moce.
Obchody na świecie
Europa
W Wielkiej Brytanii szczególną rolę w obchodach przesilenia odgrywa Stonehenge, gdzie tysiące ludzi spotykają się, by obserwować wschód słońca wkomponowany w układ pradawnych kamieni. W Irlandii podobną funkcję pełni kopiec w Newgrange, którego wnętrze rozświetla promień słońca dokładnie podczas przesilenia, przyciągając wielu turystów i badaczy.
Skandynawia
W krajach skandynawskich obchodzone jest święto Yule – jedno z najstarszych świąt zimowych. Towarzyszą mu uczty, spotkania rodzinne i rytualne palenie kłody Yule, które miało zapewnić światło i ciepło podczas długiej zimy. Wiele zwyczajów tego okresu przetrwało w dzisiejszych tradycjach bożonarodzeniowych.
Azja
W Japonii przesilenie zimowe upamiętnia się podczas festiwalu Tōji. Jego uczestnicy zażywają aromatycznych kąpieli z owocami yuzu, symbolizującymi zdrowie, szczęście i długowieczność, wierząc, że rytuał ten chroni przed chorobami i przynosi pomyślność.
Bliski Wschód
W Iranie najdłuższa noc roku obchodzona jest podczas święta Shab-e Yalda. Tego wieczoru rodziny gromadzą się, by czytać poezję, opowiadać historie i delektować się owocami, takimi jak granaty i arbuzy, które symbolizują cykl życia oraz zwycięstwo światła nad mrokiem.
Najdłuższy dzień w 2026 roku – pierwszy dzień lata
Źródło: visinfo24.pl
